दुर्लभ सहस्त्रलिङ्गबाट समृद्धिको ढोका खोल्न सक्ने देवलहाट

बैतडी, देवलहाट। धार्मिक, ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने देवलहाटस्थित दुर्लभ सहस्त्रलिङ्ग आज पनि पर्याप्त संरक्षण र प्रचारप्रसारको अभावमा ओझेलमा परेको छ। बैतडीको गौरव मानिने यस सम्पदाले धार्मिक पर्यटनको ठूलो सम्भावना बोकेको भए पनि अपेक्षित विकास र व्यवस्थापन पाउन सकेको छैन।
देवलहाट क्षेत्रमा रहेका प्राचीन देवल तथा मूर्तिहरूको केही पर अवस्थित सहस्त्रलिङ्ग कलात्मक शिल्पकला र धार्मिक आस्थाको अनुपम नमुना हो। करिब १.९० मिटर परिधि भएको पीठमाथि स्थापित यस शिवलिङ्गमा क्रमबद्ध रूपमा कुँदिएका असंख्य साना लिङ्ग आकृतिहरू रहेका छन्। यही विशेषताका कारण यसलाई स्थानीय समुदायले "सहस्त्रलिङ्ग" नामले चिन्ने गरेका छन्।
स्थानीय जनविश्वास अनुसार पाण्डवहरूले यसको निर्माण तथा सजावट गरेका थिए। शिवलिङ्गमा अंकित साना लिङ्गहरू भगवान शिवका १००८ स्वरूप र नामहरूको प्रतीक मानिन्छन्। यद्यपि यसको वास्तविक निर्माणकाल र निर्माता सम्बन्धी ठोस ऐतिहासिक प्रमाण अझै फेला परेको छैन। इतिहासविद्हरूले प्रारम्भिक समयमा यो सहस्त्रलिङ्ग देवलहाटका सातवटा प्राचीन देवलमध्ये कुनै एकमा स्थापित गरिएको हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्।
यति ठूलो धार्मिक र पुरातात्त्विक महत्त्व बोकेको सम्पदा हुँदाहुँदै पनि देवलहाटले राज्य तथा सम्बन्धित निकायबाट आवश्यक प्राथमिकता पाउन सकेको देखिँदैन। सडक पहुँच, सूचना केन्द्र, संरक्षण योजना, अनुसन्धान तथा प्रचारप्रसारका क्षेत्रमा पर्याप्त लगानी नहुँदा यसको वास्तविक महत्त्व राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित हुन सकेको छैन।
देवलहाट केवल एउटा धार्मिक स्थल मात्र नभई सुदूरपश्चिमको ऐतिहासिक पहिचान, सांस्कृतिक गौरव र पर्यटन विकासको महत्वपूर्ण आधार पनि हो। यहाँ रहेका शिलालेख, प्राचीन देवल, मूर्तिकला, धार्मिक परम्परा तथा जनविश्वासको गहन अध्ययन, संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न सके बैतडी मात्र होइन, समग्र सुदूरपश्चिमको आर्थिक तथा सांस्कृतिक विकासमा टेवा पुग्न सक्छ।
स्थानीय सरोकारवाला, जनप्रतिनिधि, पुरातत्व विभाग, पर्यटन क्षेत्र र नागरिक समाजले संयुक्त रूपमा देवलहाटको संरक्षण तथा विकासमा विशेष पहल गर्नु आजको आवश्यकता बनेको छ। दुर्लभ सहस्त्रलिङ्गको ऐतिहासिक महत्त्वलाई उजागर गर्दै धार्मिक पर्यटनको आकर्षक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिए सुदूरपश्चिमको समृद्धिको नयाँ ढोका खुल्ने विश्वास गरिएको छ।
देवलहाटको इतिहास, परम्परा, जनआस्था र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण केवल बैतडीवासीको मात्र होइन, सम्पूर्ण राष्ट्रको साझा जिम्मेवारी हो। अब पनि यस अमूल्य सम्पदालाई बेवास्ता गरिने हो भने भविष्यका पुस्ताले हाम्रो ऐतिहासिक विरासत गुमाउने जोखिम रहनेछ। त्यसैले देवलहाटलाई संरक्षण, अनुसन्धान र पर्यटन विकासको प्राथमिकतामा राख्दै समृद्ध सुदूरपश्चिम निर्माणतर्फ ठोस कदम चाल्न आवश्यक देखिन्छ।

बैतडी बाट समृद्ध सुदूरपश्चिम अभियानका अभियन्नता उदय सिंह मारकण्डले समृद्धिको लागि  विभिन्न क्षेेेत्रको प्रबर्द्धनमा कलम चलाई रहनु भएको छ ।