अकबरे खुर्सानी खेतीः किसानको आम्दानी बढाउने लाभदायक व्यवसाय

अकबरे खुर्सानी खेतीः किसानको आम्दानी बढाउने लाभदायक व्यवसाय
काठमाडौं। नेपालमा व्यावसायिक कृषि प्रणालीको विकाससँगै अकबरे खुर्सानी खेती किसानका लागि आकर्षक आम्दानीको स्रोत बन्दै गएको छ। स्वाद, पिरोपन र सुगन्धका कारण बजारमा उच्च माग रहेको अकबरे खुर्सानीको खेतीबाट किसानहरूले राम्रो आम्दानी लिन सफल भएका छन्।
अकबरे खुर्सानी नेपालको लोकप्रिय तथा अत्यन्तै पिरो खुर्सानी जात हो। यसको उत्पत्ति मध्य अमेरिकाबाट भएको मानिए पनि नेपालका पूर्वी पहाडी जिल्लाहरू इलाम, धनकुटा, पाँचथर, ताप्लेजुङ लगायतका क्षेत्रमा यसको व्यावसायिक खेती लामो समयदेखि हुँदै आएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा पश्चिम नेपालका विभिन्न जिल्लाहरूमा समेत यसको खेती विस्तार भइरहेको छ।
बजारमा उच्च माग
अकबरे खुर्सानी अचार, मसला, सस, पेस्ट तथा विभिन्न परिकारमा प्रयोग हुने भएकाले वर्षभरि नै यसको माग रहन्छ। विशेषगरी प्रशोधित अचार उद्योग तथा होटल–रेष्टुराँ क्षेत्रमा यसको खपत उल्लेखनीय रहेको छ। यसलाई तेल, नुन वा सिरकामा संरक्षण गरेर लामो समयसम्म बिक्री गर्न सकिने भएकाले किसानले थप मूल्य प्राप्त गर्न सक्छन्।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार अकबरे खुर्सानीको व्यावसायिक खेतीले सानो क्षेत्रफलबाट पनि राम्रो प्रतिफल दिन सक्छ। बजार मूल्य मौसम अनुसार फरक भए पनि वैशाख–जेठ तथा असोज–कार्तिक महिनामा यसको मूल्य आकर्षक रहने गरेको छ।
खेतीका लागि उपयुक्त हावापानी र माटो
अकबरे खुर्सानी समशीतोष्णदेखि न्यानो हावापानीमा राम्रो उत्पादन दिने बाली हो। दिनको २२ देखि २५ डिग्री सेल्सियस तथा रातको १५ देखि २० डिग्री सेल्सियस तापक्रम उपयुक्त मानिन्छ।
यसका लागि राम्रो घाम लाग्ने, पानी नजम्ने तथा निकासको उचित व्यवस्था भएको क्षेत्र आवश्यक हुन्छ। दोमट वा बलौटे दोमट, प्राङ्गारिक पदार्थयुक्त तथा ६ देखि ७ पीएच भएको माटो सबैभन्दा उपयुक्त मानिन्छ।
नर्सरीदेखि रोपाइँसम्म
स्वस्थ तथा रोगरहित बोटबाट संकलित बीउ प्रयोग गरी वर्षमा दुई पटकसम्म नर्सरी तयार गर्न सकिन्छ। बिरुवा १५ देखि २० सेन्टिमिटर अग्लो भएपछि मुख्य खेतमा सार्न सकिन्छ।
रोपाइँ गर्दा लाइनदेखि लाइन ६० देखि ९० सेन्टिमिटर तथा बिरुवादेखि बिरुवा ४५ देखि ६० सेन्टिमिटर दूरी कायम गर्नुपर्छ। पर्याप्त गोबर मल, डीएपी, पोटास तथा कृषि चुन प्रयोग गर्दा उत्पादनमा उल्लेखनीय वृद्धि हुन्छ।
रोग तथा कीरा व्यवस्थापनमा ध्यान आवश्यक
अकबरे खुर्सानीमा डढुवा, एन्थ्राक्नोज, ब्याक्टेरियल ओइलाउने रोग, मोज्याक भाइरस तथा पाउडरी मिल्ड्युजस्ता रोग लाग्न सक्छन्। त्यस्तै थ्रिप्स र कटुवे फौजी किराको प्रकोप पनि देखिन सक्छ।
रोग तथा कीराको नियन्त्रणका लागि स्वस्थ बीउ प्रयोग गर्ने, खेत सफा राख्ने, बाली चक्र अपनाउने तथा आवश्यकता अनुसार कृषि प्राविधिकको सल्लाहमा विषादी प्रयोग गर्नुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।
राम्रो व्यवस्थापनमा उच्च उत्पादन
अकबरे खुर्सानीको फल एकैपटक नपाक्ने भएकाले १०–१५ दिनको अन्तरमा चरणबद्ध रूपमा टिप्नुपर्छ। सामान्यतया फल टिपाइँ अवधि २ देखि ४ महिनासम्म रहन्छ।
उचित व्यवस्थापन, मलखाद तथा सिंचाइको प्रयोगबाट प्रति रोपनी ३०० देखि ८०० किलोग्रामसम्म उत्पादन लिन सकिने कृषि प्राविधिकहरू बताउँछन्।
किसानको आर्थिक समृद्धिको आधार
अकबरे खुर्सानी खेतीलाई नेपालको उच्च मूल्य प्राप्त हुने नगदे बालीमध्ये एक मानिन्छ। उत्पादनको उचित व्यवस्थापन, प्रशोधन तथा बजार पहुँच विस्तार गर्न सके किसानले न्यून लगानीबाट पनि उल्लेखनीय आम्दानी लिन सक्छन्।
विशेषगरी पहाडी क्षेत्रका किसानका लागि अकबरे खुर्सानी खेती रोजगारी सिर्जना, आयआर्जन वृद्धि तथा आर्थिक समृद्धिको प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्ने सम्भावना रहेको कृषि क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्। आधुनिक प्रविधि, गुणस्तरीय बीउ तथा बजार व्यवस्थापनमा ध्यान दिन सके अकबरे खुर्सानी खेती भविष्यमा अझ बढी लाभदायक व्यवसायका रूपमा स्थापित हुने अपेक्षा गरिएको छ।