देवभूमि देवल हाट : आस्था, इतिहास र सभ्यताको अनुपम धरोहर

बैतडी जिल्लालाई विश्वसामु चिनाउने अभियान             देवभूमि देवल हाट : आस्था, इतिहास र सभ्यताको अनुपम धरोहर  नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेश अन्तर्गत अवस्थित बैतडी जिल्ला धार्मिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण पवित्र भूमि हो। यही पावन जिल्लाको मुटुमा रहेको देवभूमि देवल हाट मेरो जन्मभूमि मात्र होइन, सम्पूर्ण नेपालीहरूको गौरव र पहिचानको केन्द्र हो।
देवल हाट प्राचीन कालदेखि नै देवताहरूको वासस्थानका रूपमा श्रद्धापूर्वक पूजिँदै आएको छ। यहाँ विराजमान भगवान् भोलेनाथ महादेवको दिव्य शक्तिले यस भूमिलाई आध्यात्मिक केन्द्रका रूपमा स्थापित गरेको छ। भगवान् विष्णुको प्रतीक मानिने पवित्र पीपल वृक्ष, भगवान् शिवको जटाबाट प्रकट भएको विश्वास गरिने शिवकुण्ड तथा क्षेत्रको रक्षा गर्ने कालभैरव देवताको उपस्थितिले यस भूमिलाई अद्वितीय धार्मिक महत्त्व प्रदान गरेको छ।
देवल हाट केवल एउटा गाउँ होइन, जीवित सभ्यता र आस्थाको केन्द्र हो। यहाँ मालिका दुर्गा भगवती, रानादेउ महाराज, बामुनी आमा, पिजस बुबु, बडबाबा, लैटनाथ, कालिकादेवी, कुल्लेकोट दरबार, पिजसेनी राई देवता लगायतका अनेकौं धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाहरू रहेका छन्। यी सम्पदाहरूले हजारौं वर्षदेखि यहाँको संस्कृति, परम्परा र सामाजिक एकतालाई जोगाउँदै आएका छन्।
पर्यटकीय दृष्टिकोणले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण पारसधाम, बाडिलेक, टुङ्गखेल, ऐतिहासिक गढी क्षेत्र, दोमराखोली, ज्युतली, नागार्जुन बाबा, लैटनाथ, धट्टीगढ तथा नौहाट क्षेत्रहरूले देवल हाटको गरिमालाई अझ उचाइ दिएका छन्। यहाँका डाँडाकाँडा, हरियाली वन, पवित्र जलस्रोत र अनुपम प्राकृतिक सौन्दर्यले जो कोहीलाई मोहित बनाउने क्षमता राख्छन्।
भारतसँग सीमा जोडिएको यो क्षेत्र धार्मिक पर्यटन, सांस्कृतिक अध्ययन, प्राकृतिक पर्यटन तथा ऐतिहासिक अनुसन्धानका लागि अत्यन्त सम्भावनायुक्त क्षेत्र हो। सडक सञ्जालको पहुँचले यस क्षेत्रको विकास र पर्यटन विस्तारका लागि नयाँ अवसरहरू सिर्जना गरेको छ।
देवल हाटको ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्त्वलाई सम्मान गर्दै राष्ट्रिय हुलाक टिकट प्रकाशन भइसकेको छ। साथै यस क्षेत्रका सम्पदाहरू पुरातात्त्विक महत्त्वका रूपमा अभिलेखीकरण गरिएका छन्। यहाँका मन्दिर र सम्पदाहरू राष्ट्रिय गौरवका धरोहरका रूपमा परिचित छन्। यस्ता अमूल्य सम्पदाहरू भविष्यमा विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश हुन सक्ने पर्याप्त सम्भावना बोकेका छन्।
दुर्भाग्यवश, यति धेरै सम्भावना र महत्त्व हुँदाहुँदै पनि यस क्षेत्रले अपेक्षित सरकारी लगानी, संरक्षण तथा प्रचारप्रसार पाउन सकेको छैन। अब समय आएको छ—देवल हाटको इतिहास, संस्कृति, धर्म, सभ्यता र प्राकृतिक सम्पदालाई विश्वसामु चिनाउने।
हामी सबै बैतडीवासी, सुदूरपश्चिमवासी तथा सम्पूर्ण नेपालीहरू एकजुट भएर यस देवभूमिको संरक्षण, संवर्द्धन र प्रवर्द्धनमा लाग्नुपर्छ। हाम्रो कर्तव्य भनेको पुर्खाहरूले सुम्पेको यो अमूल्य धरोहरलाई भावी पुस्तासम्म सुरक्षित रूपमा हस्तान्तरण गर्नु हो।
देवल हाट केवल एउटा भौगोलिक स्थान होइन, यो हाम्रो पहिचान हो।यो हाम्रो इतिहास हो।यो हाम्रो आस्था हो।यो हाम्रो सभ्यता हो।यो हाम्रो गौरव हो। आउनुहोस्, देवभूमि देवल हाटलाई राष्ट्रिय मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाऔँ।आउनुहोस्, बैतडीको गौरवलाई विश्वको सामुन्ने स्थापित गरौँ। "मेरो जन्मभूमि देवल हाट — देवताको वास, संस्कृतिको शान र बैतडीको पहिचान।"
"देवल हाटको सम्मान, बैतडीको स्वाभिमान; विश्वभर फैलाऔँ यसको पहिचान।"
बैतडी बाट समृद्ध सुदूरपश्चिम अभियानका अभियन्नता उदय सिंह मारकण्डले तयार पारेको समाग्री ।